Er zijn geen evenementen gevonden
  • "de leeuw van de Grebbelinie" ontmaskerd
    dinsdag 15 oktober 1940
    Lees verder >>

Wings of Freedom in de voorposten van de Grebbelinie

Door Bert Rietberg, zaterdag 24 augustus 2019 10:30
Categorie: Recreatie

Op zaterdag 24 augustus was het hoogtepunt en sluitstuk van een aantal memorabele dagen 'Wings of Freedom' op een ogenschijnlijk willekeurig weiland tussen Veenendaal en Ede. De locatie herinnerde middels deze tentoongestelde en opstijgende vliegtuigen aan 75 jaar vrijheid en de moeizame weg daar naar toe via Market Garden. Tegelijkertijd en wellicht zelfs onbedoeld wees deze plek tussen provinciale weg en de spoorlijn op de meidagen van 1940 toen dit terrein het toneel vormde van hevige gevechten tussen het Duitse en Nederlandse leger.

Duitse Messerschmitt op het terrein van de 'Wings of Freedom' in Ederveen. Rechts de verkeersweg richting Veenendaal en het Fort aan de Buursteeg waar de Duitse troepen arriveerden in de avond van 11 mei 1940. (foto: Bert Rietberg)

Het ligt voor de hand dat de ogen van de duizenden bezoekers op 24 augustus waren gericht op de lucht, waar historische toestellen op spectaculaire wijze aandacht vroegen voor de 'vleugels van vrijheid'. In de 'static show' op de grond zal het velen zijn opgevallen dat er ook vleugels tussen zaten die de oorlog naar Nederland brachten, zoals de goed geconserveerde Messerschmitt op het middenterrein. Dergelijke toestellen scheerden op 10 tot en met 14 mei 1940 over de Grebbelinie om het gevecht aan te gaan met de Nederlandse Fokkers en de militairen op de grond.

Weinig mensen op het terrein zullen hebben geweten dat de locatie midden in de voorposten van de Grebbelinie lag. Waar nu Duitse re-enactors replica-hindernissen in het weiland hadden geplaatst, lagen in 1940 de Nederlandse prikkeldraadversperringen. Het 2e bataljon van het 10e Regiment Infanterie kreeg opdracht om een eventuele Duitse aanval hier tot staan te brengen. Om dit enige kans van slagen te bieden werden loopgraven aangelegd en werd zowel het spoor als de provinciale weg voorzien van aspergeversperringen. De betonnen beddingen van deze hindernissen liggen nog altijd onder en naast de weg. Omdat de grondwaterstand te hoog was, konden de loopgraven in de weilanden niet in de grond worden gemaakt, maar moesten deze worden opgeworpen boven het maaiveld. Een bescheiden uitzondering was een L-vormig terrein langs de verkeersweg dat hoger lag en daardoor beter geschikt voor veldstellingen. Die verhoging is nog altijd aanwezig en vormt daarmee een herkenbaar element in de voormalige voorposten. 

De vliegtuigen van het vliegevenement staan opgesteld rond de voormalige Nederlandse stellingen van de Grebbelinie. De loopgraven zijn verdwenen, maar direct achter het vliegtuig op de foto is het hoger gelegen terrein zichtbaar waar de Nederlandse militairen waren ingegraven in 1940.

Kort na de Duitse inval van 1940 steeg de spanning in de voorposten, omdat al snel berichten binnenkwamen dat Ede was gepasseerd. Op de tweede oorlogsdag, 11 mei 's avonds om 19.30 arriveerde het Duitse leger bij De Kade waar zich de eerste schermutselingen afspeelden. Een dag later volgde een Regimentsaanval langs het spoor en de provinciale weg. Een stuk 6-Veld, een klein kanon, nam het café onder vuur waar Duitse militairen zich in hadden verschanst. Later zou de bediening van dit stuk getroffen worden door een granaatinslag, waardoor diverse militairen sneuvelden en anderen ernstig gewond raakten.

Luchtbeeld van het terrein rond de Wings of Freedom (rode stip). Enkele inzetjes tonen restanten van tankversperringen bij Ederveen. Een militaire kaart onder de luchtfoto toont bij de rode stip de on-onderbroken lijn met versperringen voor de Nederlandse voorposten in 1940. Kort daarachter (links) de stellingen van het Nederlandse leger. De militaire kaartlaag toont in rood de aanvalsbewegingen van het Duitse leger, precies over het huidige vliegterrein van de 'Wings of Freedom'. Nog verder naar links is het Fort aan de Buursteeg te zien.

De aanval bij Ederveen werd uiteindelijk afgeslagen met hulp van Nederlandse artillerie. Aan Duitse zijde sneuvelden vele militairen in het terrein tussen spoor en provinciale weg, waaronder een hoge officier, maar ook aan Nederlandse kant waren doden te betreuren. Wie Wings of Freedom heeft bezocht, kwam re-enactors uit het geallieerde én Duitse leger tegen. Ze maakten samen deel uit van een geschiedenis waarin de vleugels van vrijheid zich ten koste van vele offers en jaren van strijd konden uitslaan boven het bezette Nederland.

Duitse re-enactors op de plaats waar in 1940 met het Nederlandse leger gestreden werd. (foto: Bert Rietberg)

Zie ook: artikel NOS over bevrijding vieren met Duitsers

Meer weten over de Grebbelinie? Niet ver van het tijdelijke vliegveld in Ederveen ligt het Grebbelinie Bezoekerscentrum. Zie www.grebbeliniebezoekerscentrum.nl  

 


Terug naar het nieuwsoverzicht