• Duits leger fusilleert vier mannen bij Asschat
    vrijdag 27 april 1945
    Lees verder >>

De Schans in Woudenberg

Omdat er in Woudenberg een aantal belangrijke wegen bij elkaar kwamen, kreeg deze schans prioriteit. De grote veldschans kreeg getuige de ontwerptekening van Marcelis van Oort twee hele en een half bastion. Op een eerder ontwerp was de schans slechts anderhalf bastion toebedeeld.

Schans WoudenbergRond 1590 wordt er al melding gemaakt van herstelwerkzaamheden aan de schans, die dan al enige jaren bestaat. Voor f 120.- en twee tonnen bier bouwde de bezetting twee schuren voor turf en hooi. Voorts werden de wal en borstwering versterkt. Vanwege de ruimte binnen de wallen was de schans geschikt om troepen te verzamelen. Het verdedigingswerk heeft alleen dienst gedaan in 1629, toen de schans in allerijl was opgeknapt om een Spaanse aanval op de Gelderse Vallei te voorkomen. De soldaten namen echter de benen, zodat de vijand kon doordringen tot Amersfoort en Hilversum. De Woudenbergse Schans werd later niet opgenomen in de Grebbelinie. Bij inspectie in 1741 noemt de Directeur der Fortificatiën het een ‘vervallen veldschans'. Het rechthoekige aarden werk ligt momenteel in het centrum van Woudenberg. Het noordelijk deel van het verdedigingswerk is verdwenen, twee zuidelijke bastions resteren met de gracht. Op de schans lag een landhuis, dat werd gebruikt als notariskantoor en later als restaurant.

Zo was de situatie toen de Grebbelinie was getransformeerd in Valleistelling en Nederlandse soldaten zich meldden aan 'de Schans'. Op bijgaande ansichtkaart is Hotel De Schans te zien. De kaart werd in 1940 verstuurd door de commandant van de 15e batterij 6 Veld van 15 R.I. Hij schrijft naar huis: "Gister zijn wij om kwart voor twee weggegaan en om kwart voor 6 waren wij weer hier. De wegen zijn hier net zoo slecht als in de Beemster". Tijdens de meidagen stond de batterij 6 Veld opgesteld in de voorposten bij Scherpenzeel, bij de gasfabriek en 'Huize Scherpenzeel'. De omgeving van de schans werd toen aanvankelijk bezet door een compagnie van het 20e Regiment Infanterie. Deze eenheid werd ingezet bij de tegenaanval bij Achterberg(Grebbeberg). Toen het Nederlandse leger zich in de nacht van 13 op 14 mei terugtrok uit de Grebbelinie was De Schans één van de verzamelpunten.

In 1945 deed het dienst als Ortskommandantur. Rond de bevrijding kreeg het de functie als hoofdkwartier van de B.S. Het gebouw was door de Duitse bezetter gecamoufleerd. Men hechte veel waarde aan het hotel en vooral aan de jenever, die er was opgeslagen voor de frontsoldaten. Nu staat er een modern appartementencomplex.

Bronnen: De Schans te Woudenberg , E.J. Brans. Uit ‘Water ter Verdediging', uitgave van de Stichting Menno van Coehoorn(1993), De Schans , Dr.R.F.P.de Beaufort en Louis H. Jansen. Uit ‘Over Geschiedenis en Volksleven van Woudenberg'. Uitgave van de Stichting Oud Woudenberg(1969), De schans bij Woudenberg , H.P.Deys. Uit De Gelderse Vallei. Geschiedenis in oude kaarten.(1988) Rapport van de schants Woudenberch , 12 september 1590, Staten-archief inv.no 231